Kısa cevap: Aile konutu şerhi, ailenin birlikte yaşadığı evin diğer eşin rızası olmadan satılmasını, devredilmesini veya ipotek edilmesini engelleyen bir tapu kaydıdır. Ev tapuda eşinizin adına olsa bile talep edebilirsiniz; işlem tapu müdürlüğünde yapılır, harç alınmaz ve genellikle aynı gün biter. Şerh sizi ev sahibi yapmaz — sadece evin arkanızdan elden çıkarılmasını durdurur.
Aile konutu nedir?
Aile konutu, eşlerin evlilik birliğini birlikte sürdürdükleri, yaşamlarının merkezi hâline getirdikleri tek konuttur. Belirleyici olan tapudaki isim değil, fiilen orada birlikte yaşanıyor olmasıdır.
Buradaki “tek” vurgusu önemli: bir ailenin birden fazla evi olabilir ama aile konutu yalnızca biridir. Yazlık ya da yatırım amaçlı daireler bu kapsama girmez.
Aile konutu şerhi nedir, ne işe yarar?
Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesi şunu söyler: eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmadıkça aile konutunu devredemez, üzerindeki hakları sınırlayamaz ya da konuta ilişkin kira sözleşmesini feshedemez.
Bu koruma kanundan doğar; şerh olmasa da vardır. Ama şerh konulduğunda koruma tapu kaydında görünür hâle gelir ve üçüncü kişiler “ben bilmiyordum, iyi niyetliydim” savunmasını yapamaz. Pratikte fark budur: şerhsiz durumda satışı sonradan dava açarak iptal ettirmeye çalışırsınız; şerhli durumda satış zaten yapılamaz.
Boşanma sürecinde ya da öncesinde eşinin evi elden çıkarabileceğinden endişe eden kişiler için bu, atılabilecek en hızlı ve en ucuz koruyucu adımdır.
Şerh sizi ev sahibi yapar mı?
Hayır. Bu en sık yapılan yanlış anlamadır. Aile konutu şerhi:
- Size tapuda mülkiyet payı vermez
- Evin sahipliğini değiştirmez
- Boşanmada evin size verileceği anlamına gelmez
Yaptığı tek şey, malik eşin tek başına satış/devir/ipotek yapmasını engellemektir. Evin paylaşımı ayrı bir konudur ve mal rejiminin tasfiyesi kapsamında değerlendirilir.
Aile konutu şerhi nasıl konulur?
İki yolu vardır:
1. Tapu müdürlüğüne doğrudan başvuru (olağan yol). Konutun bağlı olduğu tapu müdürlüğüne gidip talepte bulunursunuz. Mahkeme kararına, avukata ya da eşinizin rızasına gerek yoktur — malik olmayan eş bunu tek başına isteyebilir. Belgeler tamsa işlem genellikle aynı gün tamamlanır ve harç alınmaz.
2. Mahkeme yoluyla. Tapu müdürlüğü talebi reddederse ya da özel bir uyuşmazlık varsa aile mahkemesinden şerh konulmasını isteyebilirsiniz.
Aile konutu şerhi için gerekli belgeler
- Kimlik belgesi
- Evli olduğunuzu gösteren nüfus kayıt örneği (e-Devlet’ten alınabilir)
- Yerleşim yeri belgesi — o konutta oturduğunuzu gösteren; e-Devlet’ten ya da muhtarlıktan alınır
- Taşınmazın tapu bilgileri (ada, parsel, bağımsız bölüm)
Bazı müdürlükler muhtardan alınmış “aile konutudur” yazısı isteyebiliyor. Gitmeden önce telefonla sormak bir gün kazandırır.
Kira sözleşmesiyle oturuyorsanız
Ev kiralıksa şerh söz konusu olmaz, ama koruma yine vardır: sözleşmede taraf olmayan eş, kiralayana bildirimde bulunarak sözleşmenin tarafı hâline gelebilir. Bu, kirada oturan eşin evi tek başına tahliye ederek diğerini açıkta bırakmasını engeller. Bildirimi yazılı ve ispatlanabilir biçimde (noter ihtarnamesi) yapmak en sağlıklısıdır.
Aile konutu şerhi nasıl kaldırılır?
Şerh üç şekilde kalkar:
- Şerhi koyduran eşin rızasıyla. Tapu müdürlüğüne birlikte başvurularak kaldırılır.
- Konut aile konutu olmaktan çıktığında. Taşınıldıysa ve orası artık ailenin yaşam merkezi değilse, malik eş bunu ispatlayarak kaldırılmasını isteyebilir.
- Boşanma kararı kesinleştiğinde. Evlilik bittiği için şerhin dayanağı ortadan kalkar; malik eş tapu müdürlüğüne kesinleşmiş kararla başvurarak kaldırtabilir.
Rıza yoksa ve şartların oluştuğu iddia ediliyorsa, kaldırma talebi aile mahkemesine yapılır.
Sık sorulan sorular
Eşimin haberi olur mu?
Evet. Şerh tapu kaydına işlendiği için malik eş bunu görebilir ve tapu müdürlüğü bildirimde bulunur. Gizli kalan bir işlem değildir.
Boşanma davası açmadan da koydurabilir miyim?
Evet. Evlilik devam ederken de koydurulabilir; dava açmış olma şartı yoktur.
Ev eşimin ailesinin üzerineyse ne olur?
Şerh yalnızca eşlerden birinin maliki olduğu konut için istenebilir. Ev üçüncü bir kişinin (örneğin kayınvalidenin) adınaysa aile konutu şerhi konulamaz.
Şerh varken ev satılırsa ne olur?
Tapu müdürlüğü şerhli taşınmazda diğer eşin rızası olmadan devir işlemi yapmaz. Buna rağmen bir yolla işlem yapılmışsa, işlemin iptali için dava açılabilir.
Kaç konut için şerh konulabilir?
Yalnızca bir konut için. Aile konutu tanım gereği tektir; ikinci bir ev için bu koruma istenemez.
Boşanma sürecinin diğer adımları neler?
Dava sürecinin tamamı için boşanma davası nasıl açılır, sonrasındaki resmî işlemler için boşandıktan sonra kimlik değiştirme yazılarına bakabilirsiniz.
Evi korumak bir adım; kendini korumak başka bir adım. İkincisini anlatmak istersen hikâyeni paylaşabilirsin — istersen isimsiz olarak.
